Roma Ligocka

[Przeczytane ponownie]

Holocaust oczami dziecka
(Roma Ligocka, Dziewczynka w czerwonym płaszczyku)

autor: Maja
ilustracja: bankrobber

Dziewczynka w czerwonym płaszczyku to bardzo popularna książka, która zdecydowanie zasługuje na przypomnienie. Po raz pierwszy wydana w roku 2000, przetłumaczona została na wiele języków. Jest zapisem wspomnień autorki z czasów dzieciństwa – częściowo spędzonego w krakowskim getcie, częściowo w ciągłej tułaczce w poszukiwaniu schronienia – oraz lat młodości i dojrzewania w Polsce, w powojennych realiach.

Jest to przejmująca opowieść polskiej Żydówki o rozpaczliwej walce o przetrwanie, o strachu i dorastaniu w horrorze wojny oraz atmosferze społecznego wykluczenia. Pisana w pierwszej osobie, powieść Ligockiej staje się przenikliwym świadectwem cudzego okrucieństwa i własnego cierpienia, tym przenikliwszym, że odbywa się z perspektywy dziecka. W znakomity sposób diagnozuje Ligocka okaleczenia, którym podlega psychika małego dziecka, nierozumiejącego istoty okrucieństwa, ale w zadziwiający sposób odczytującego mechanizmy rządzące światem wojennym.

Punkt widzenia bohaterki nie dotyczy jedynie zmagania się z wojenną codziennością, co już samo w sobie byłoby niezwykle traumatycznym przeżyciem. Perspektywa żydowska pokazuje znacznie więcej: optykę jednostek skazanych na totalną zagładę. Opisy członków rodziny, którzy zostali poddani eksterminacji, postaci ojca, pojawiającej się i znikającej z horyzontu dziecka, ukochanej babci, której obraz pozostanie w bohaterce na zawsze, wreszcie zdeterminowanej postawy matki, za wszelką cenę, mimo strachu, usiłującej ocalić własne dziecko i siebie, obnażają niewiarygodny horror tamtych czasów i poprzez dzieje jednej rodziny pokazują tragedię wszystkich Żydów.

Sprawy codzienne opisywane są wprost, w toku ich wydarzania się, bez zbędnych komentarzy i rozważań. Dzięki temu rzeczywistość krakowskiego getta staje się tym wyraźniejsza. Tym jednak, co ma największy wpływ na czytelnika, co aktualizuje zdarzenia z przeszłości i sprawia, że wydarzają się one tu i teraz, niejako przed naszymi oczami, jest wszechobecność czasu teraźniejszego. Każde zdarzenie, każde odczucie, każda myśl przepuszczane są w tej powieści, pisanej przecież z perspektywy kilkudziesięciu lat, przez  filtr teraźniejszości.

Jednak zabieg ten ma kolosalne znaczenie nie tylko dla naszego rozumienia fabuły, ale przede wszystkim dla ostatecznej wymowy tej książki. Jest ona czymś na pograniczu wspomnień, pamiętnika i dziennika, opisem najbardziej tragicznych, ale i tych najszczęśliwszych chwil życia, i rodzajem autoterapii. Czas teraźniejszy tym mocniej potwierdza nie tylko autentyczność zdarzeń, których ta książka jest świadectwem, ale również tego, jak bardzo psychika osoby dorosłej została nimi skażona – na całe życie. Dziewczynka w czerwonym płaszczyku istniała w bohaterce przez lata, nieuświadomiona, a przecież oddziałująca na wszystkie sfery dorosłego życia. Aktualizacja tamtych wydarzeń, przeżywanie ich po raz kolejny, dawanie świadectwa temu, co się wydarzyło, ma moc ocalającą, ponieważ pozwala jej odnaleźć siebie.

Dziewczynka w czerwonym płaszczyku zapoczątkowała serię książek tej autorki (m.in. Kobieta w podróży, Tylko ja sama, Znajoma z lustra, Dobre dziecko i in.). Tym, co je łączy, jest operowanie wydarzeniami osnutymi wokół wątków autobiograficznych, łączenie tematów dzieciństwa i dorosłości, kobiecości i żydowskości, wspomnień i teraźniejszości, a także  osobisty  ton opowiadania, poszukiwanie własnej tożsamości i prawdy o przeszłości.

Roma Ligocka, Dziewczynka w czerwonym płaszczyku, Wydawnictwo Literackie 2014

Podoba ci się? ->

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>